Tư liệu

GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG TRÁNH MA TUÝ

12/25/2014 4:55:57 PM

GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG TRÁNH MA TÚY CHO HỌC SINH,SINH VIÊN

Trần Thị Sáu

Trường Đại học Quảng Bình

            Tóm tắt. Tệ nạn ma túy, đặc biệt là vấn đềnghiện hút của học sinh, sinh viên đang trở thành hiểm họa của nhiều quốc giatrên thế giới, trong đó có Việt Nam.Ma túy không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của thế hệ trẻ mà còn hủyhoại tương lai của các em và đẩy lùi sự phát triển của xã hội. Trước tình hìnhđó, cần trang bị cho thế hệ trẻ những kỹ năng cần thiết, quan trọng nhằm tránhxa những cạm bẫy từ ma túy.

            Từ khóa: Ma túy, giáo dục kỹ năng sống

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

            Từ xa xưa, do khả năng nhận thức của con người còn hạn chế, y học chưaphát triển, con người sử dụng cỏ cây để chữa bệnh, trong các loại cây đó có câythuốc phiện, cây cần sa và cây coca. Theo những tài liệu khảo cổ ghi chép lạithì cây thuốc phiện xuất hiện sớm nhất tại Hy Lạp vào khoảng 8000 năm trước vàđược gọi là “thần dược”. Từ những năm 1600 cây thuốc phiện bắt đầu du nhập vàoViệt Nam và được trồng nhiều trên vùng núi cao của người Mông, người Thái,người Khơ Mú ở miền Bắc. Ban đầu cây thuốc phiện được coi là thuốc chữa một sốbệnh như đường ruột, giảm đau…nhưng về sau người ta phát hiện ra những tác hạivô cùng nguy hiểm của nó. Không chỉ có thuốc phiện, hiện nay ma túy còntồn tại dưới nhiều dạng khác nhau và đang trở thành một trong những hiểm họa mang tính toàn cầu. Điềuđó bắt nguồn từ những hậu quả nghiêm trọng mà ma túy mang lại cho đời sống xãhội, từ sự hoành hành của tội phạm ma túy và sự gia tăng không ngừng của ngườinghiện ma túy. Đặc biệt, người nghiện ma túy ở Việt Nam có độ tuổi từ 16 đến 25đang tăng lên một cách nhanh chóng và trở thành nổi bức xúc, lo lắng của toànxã hội, đe dọa nghiêm trọng đến tương lai của dân tộc. Nhằm ngăn ngừa, hạn chếtệ nạn ma túy trong thanh thiếu niên cần thực hiện tổng hợp nhiều biện pháp,trong đó giáo dục kỹ năng phòng, tránh ma túy là biện pháp mang tính chiếnlược.

II. NỘI DUNG

1.Tình hình nghiện ma túy của học sinh, sinh viên

Ma túy là các chất gâynghiện, chất hướng thần có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi đưa và cơ thểcon người có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý con người. Chấtgây nghiện được hiểu là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh dễ gây tình trạngnghiện đối với người sử dụng. Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thầnkinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối vớingười sử dụng. Ma túy là loại vật chất có tính gây hại, trong một số điềukiện nhất định loại vật chất này có thể gây ra sự trúng độc cấp hoặc mãn tính,nghiêm trọng có thể gây tử vong. Ma túy không chỉ tồn tại ở dạng tự nhiên được chiết xuất từ cây thuốcphiện, cây cần sa và cây coca mà còn gồm các chất được điều chế từ phòng thínghiệm. Theo ba Công ước Liên hợp quốc về kiểm soát ma túy thì có 255 chất matúy và 22 tiền chất phải được kiểm soát. Còn theo quy định của pháp luậtViệt Nam ma túy gồm 227 chất và 22 hóa chất dùng trong quá trình điều chế chấtma túy. Những năm trước đâyma túy chủ yếu tồn tại dưới dạng tự nhiên như thuốc phiện, cần sa, coca…nhưngngày nay có nhiều loại ma túy tổng hợp xuất hiện dưới nhiều tên gọi khác nhaunhư ma túy “lắc”, ma túy đá…với nhiều tác hại vô cùng nguy hiểm. Cónhiều cách phân loại ma túy khác nhau, tuy nhiên phổ biến nhất là phân loại matúy theo nguồn gốc của nó. Theo cách phân loại này ma túy gồm ma túy tự nhiên,ma túy bán tổng hợp và ma túy tổng hợp. Ma túy tự nhiên là ma túy có nguồn gốctự nhiên, lấy được bằng cách thu hái các cây trồng tự nhiên, cây nuôi trồnghoặc từ sản phẩm tách chiết, tinh chế các sản phẩm thu hái. Điển hình của matúy tự nhiên là thuốc phiện, cần sa…Ma túy bán tổng hợp là ma túy được điều chếtừ các chất là sản phẩm tự nhiên bằng cách cho tác dụng với một số hóa chất đểthu được chất ma túy có tác dụng mạnh hơn chất ma túy ban đầu. Các loại ma túybán tổng hợp phổ biến là hêroin, cocain…Ma túy tổng hợp là các chất ma túy đượcđiều chế bằng phương pháp tổng hợp hóa học toàn phần từ các hóa chất (được gọilà tiền chất). Hiện nay ma túy tổng hợp được tổng hợp chủ yếu từ hóa chất độchại thuộc nhóm amphetamine, ketamin, methamphetamin... Các chất ma túy tổng hợpcó tác dụng mạnh và nhanh hơn các chất ma túy bán tổng hợp. Theo các nhà khoahọc, ma túy tổng hợp độc hại hơn thuốc phiện gấp 500 lần. Loại ma túy tổng hợp phổbiến hiện nay mà giới trẻ thường sử dụng là thuốc lắc, ma túy “đá”…

Nghiện ma túy là một trong những vấn đề nóng bỏng ở nhiều nước trên thếgiới trong đó ở Việt Namtình trạng này đang ngày càng gia tăng nhanh chóng. Cả nước hiện có khoảng 180.000 người nghiệnma túy có hồ sơ quản lý, trong đó số người nghiện dưới 16 tuổi chiếm tới 47,8%.So với thực tế, đây chỉ mới là phần nổi của tảng băng chìm. Loại ma tuý phổ biến nhất vẫn làheroin (chiếm trên 75%), sau đó đến ma tuý tổng hợp (chiếm trên 10%). Ở nhữngthành phố lớn, số người sử dụng ma tuý "đá" vẫn tiếp tục gia tăng vớisự tham gia của nhiều đối tượng là học sinh, sinh viên… [7]. Qua khảo cứu cáctài liệu cho thấy, so với 10 năm trước số lượngngười nghiện đã tăng 2,7 lần với mức tăng hơn 10.000 người mỗi năm. Ngườinghiện đã có mặt 63/63 tỉnh thành, 90% quận huyện, thị xã, 60 % thị trấn, xãphường. Về độ tuổi, người nghiện ma túy đang có xu hướng trẻ hóa, nếu năm 1994tỉ lệ người nghiện ở độ tuổi dưới 30 là 42% thì đến cuối năm 2010 tỉ lệ này là70%. Hơn 95% người nghiện là nam giới, tuy nhiên theo các chuyên gia tỉ lệngười nghiện là nữ giới đang có xu hướng gia tăng trong thời gian qua [11]. Đốivới Quảng Bình, theo số liệu của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, 9 thángđầu năm 2013, toàn tỉnh có 121/159 xã, phường, thị trấn với 1.795 đối tượngnghiện ma túy, trong đó có 975 đối tượng nghiện có hồ sơ quản lý. Có 20 xã,phường, thị trấn trọng điểm về ma túy là phường Bắc Nghĩa, Đồng Sơn, Đồng Phú,Nam Lý (TP Đồng Hới); thị trấn Nông Trường Lệ Ninh, xã Phú Thủy, Hoa Thủy(huyện Lệ Thủy); xã Trung Trạch (huyện Bố Trạch); xã Quảng Long (huyện QuảngTrạch); thị trấn Đồng Lê, xã Thanh Hóa (huyện Tuyên Hóa), ..

Tìm hiểu nguyên nhân của tình trạng nghiện ma túy có thể khẳng định vềmặt khách quan chủ yếu do ảnh hưởng của môi trường xã hội, do hoàn cảnh giađình, do sự lôi kéo dụ dỗ của tội phạm ma túy và do công tác quản lý xã hội cònyếu kém. Điều đó thể hiện trước hết môi trường sống. Môi trường sống tác độngsâu sắc đến sự lựa chọn hành vi của con người, đặc biệt là giới trẻ. Một tàiliệu điều tra cho thấy có đến 93,65% người nghiện trước đó đã từng nhìn thấyhoặc được người khác giới thiệu về ma túy, về cảm giác của ma túy, về phươngpháp sử dụng ma túy…làm cho họ hiểu sai lệch về ma túy; có khoảng 40% ngườinghiện ma túy bắt đầu sử dụng ma túy do sự chế nhạo, khích bác của người khác [2,tr.70]. Đồng thời do sựtác động của mặt trái của nền kinh tế thị trường, với sự lên ngôi của quan hệtiền tệ - lợi nhuận đã làm cho các tệ nạn xã hội, trong đó có tệ nạn ma túy cóđiều kiện phát triển. Khi tệ nạn ma túy đã xuất hiện ở hầu hết các địa bàn, cáckhu dân cư thì tất yếu nó sẽ lôi kéo thanh thiếu niên theo con đường nghiệnngập.

Gia đình là nơi gieo những hạt giống đầu tiên của nhân cách, cha mẹ làngười thầy đầu tiên và cũng có thể là suốt đời của thế hệ trẻ, do vậy gia đìnhảnh hưởng sâu sắc đến hành vi, lối sống của các em. Tình trạng nghiện ma túy trong thờigian qua cũng có phần nguyên nhân từ gia đình. Điềuđó thể hiện ở một số trường hợp: Một là,trình độ nhận thức của bố mẹ thấp, sự hiểu biết xã hội và hiểu biết pháp luậtnông cạn nên không coi trọng việc giáo dục, quản lý con cái dẫn đến con cáichơi bời, đua đòi. Hai là, hoàn cảnhkinh tế khó khăn, bố mẹ lo làm ăn để mưu sinh cho gia đình mà quên việc quantâm, chăm sóc con. Ba là, bầu khôngkhí bất hòa, căng thẳng, bạo lực trong gia đình hoặc bố mẹ ly hôn làm cho cácem bị dồn nén, bất mãn và bế tắc. Sự khủng hoảng về tinh thần khiến các em mấtphương hướng khi lựa chọn hành vi. Bốn là,phương pháp giáo dục của bố mẹ thiếu khoa học mà trước hết là sự nuông chiềucon cái quá mức hoặc quá nghiêm khắc, áp đặtthậm chí đối xử độc ác khi biết con mình phạm lỗi đã dẫn đến kết quả là đứa trẻsinh ra buồn chán, bất cần và buông xuôi, muốn tìm quên bằng những ảo giác của“nàng tiên nâu”. Trong điều kiện đó sự dụ dỗ lôi kéo, đe dọa của tội phạm matúy đã góp phần không nhỏ trong việc gia tăng số người nghiện ma túy. Những đối tượng buôn bán ma túy đặc biệtchú ý tới tầng lớp thanh thiếu niên, nhất là học sinh, sinh viên và bằng nhữngthủ đoạn tinh vi xảo quyệt chúng từng bước lôi kéo, xô đẩy, ép buộc những em cótư tưởng không vững vàng, thiếu cảnh giác, chán học, thích đua đòi hoặc nhữngem đang khủng hoảng, thất bại trong tình cảm, học tập đi vào con đường nghiệnma túy.

Ngoài ra, một yếu tốnữa xuất phát từ tư duy giáo dục hiện nay nặng về thi cử, bằng cấp buộc nhiềuhọc sinh, sinh viên phải học quá tải khiến các em không thể nhồi nhét nổi,không theo kịp nên nảy sinh tâm lý chán nản, buông xuôi, từ đó thay vì học tậpcác em tụ tập, chơi bời và sa vào các tệ nạn từ lúc nào mà chính các em cũngkhông nhận ra. Mặt khác, cuộc sống kinh tế thị trường vớinhững áp lực về giá trị vật chất, với sự đảo lộn nhiều thang giá trị đã khiếnmột bộ phận thanh thiếu niên lâm vào tình trạng khủng hoảng tinh thần, thiếu niềm tin và điểm tựa,vì vậy họ tìm đến ma túy để quên đi thực tại. Đặc biệt thiếu sân chơi lành mạnh là vấnđề bức xúc của lứa tuổi thanh thiếu niên. Tuổi trẻgắn liền với những hoạt động vui chơi, giải trí nhưng hiện nay ở nước ta côngviên, sân bóng, địa điểm vui chơi cho thế hệ trẻ dù ở thành phố hay nông thônđều thiếu một cách nghiêm trọng. Không có sân chơi giới trẻ thường tìm đến quánrượu, sàn nhảy và làm quen với ma túy như là một phương cách hữu hiệu để giảitỏa tâm lý, thể hiện bản sắc cá nhân.

Nghiên cứu nguyên nhân chủ quan của tình trạngnghiện ma túy cho thấy trước hết do thế hệ trẻ thiếu hiểu biết về ma túy vàkhông có kỹ năng sống. Việc hạn chế trong nhận thứcvề tác hại của ma túy làm các em dễ bị nhầm tưởng ma túy có thể mang lại nhữngmặt tích cực cho con người hoặc các em cho rằng cai nghiện dễ dàng. Trong lúcđó sự thiếu hụt kỹ năng sống làm cho các em không có khả năng tự chủ bản thân,không biết ứng xử phù hợp trong trường hợp bị lôi kéo, dụ dỗ hoặc bị đe dọa. Khôngcó kỹ năng sống các em không biết đối diện và vượt qua những thách thức củacuộc sống nên dễ buông xuôi, dễ bị khủng hoảng và thường tìm lối thoát cho mìnhmột cách cực đoan. Đây là một trong những yếu tố quan trọng dẫn đến tình trạngnghiện ma túy gia tăng. Hơn nữa, tâm lý hiếu kỳ, tò mò, thích thể hiện bản thâncộng với bản tính nông nổi của tuổi trẻ khiến nhiều em thích trải qua cảm giácsử dụng ma túy. Theo số liệu điều tra 300 ngườichưa thành niên phạm pháp ma túy ở Hà Nội có 24,3% trả lời bản thân nghiện là do tò mò, muốn thử mùi vịcủa ma túy. Một nghiêncứu gần đây về trẻ vị thành niên có hành vi phạm tội cũng cho kết quả tương tự.Phần lớn các em thích tìm hiểu những điều mới lạ (78%), thích thử nghiệm những việc gây cảm giác khoái cảm (48%) [3,tr.105-106]. Trong trường hợp không làm chủ được bản thân các em rất dễbị cuốn vào những ảo giác tạm thời mà ma túy mang lại, từ đó trở nên phụ thuộcvào ma túy.

Ma túy ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người sử dụng, đặc biệtnghiện ma túy làm hủy hoại cuộc sống cá nhân, hạnh phúc gia đình và đe dọa trậttự xã hội. Đối với giới trẻ, sự lạm dụng ma túy có thể hủy hoại tự do, sự pháttriển và tương lai của các em. Điều đó không chỉ đe dọa đến cuộc sống của bảnthân thế hệ trẻ mà còn nguy hại đến sự tồn vong của quốc gia. Người sử dụng matúy ban đầu cảm thấy rất hưng phấn nhưng sau một thời gian sẽ cảm thấy lo lắng,sợ hãi, khủng hoảng và tuyệt vọng. Đối với các loại ma túy tổng hợp kiểu mới nhưthuốc “lắc”, ma túy “đá”…sự ảnh hưởng đến não bộ và hầu hết các chức năng củacơ thể càng nghiêm trọng. Điều đó thể hiện ở sự suy nhược toàn thân, tê liệt ý chí, loạn thần vàtrường hợp nghiêm trọng sẽ bị tử vong. Ngoài ra việc dùng chung kim tiêm tiềmẩn nguy cơ lây truyền các bệnh như viêm gan, HIV,…Theo Báo cáo về tình hình ma túy thế giới năm 2013 của cơ quan Phòng chống matúy và tội phạm Liên Hợp Quốc (UNODC) thì tiêm chích ma túy là một trong nhữngnguyên nhân chủ yếu của tình trạng lây nhiễm HIV ở nhiều quốc gia trên thếgiới. Trong năm 2013, UNODC ước tính trung bình có 14 triệu người nhiễm HIVchiếm tỷ lệ 11,5% những người tiêm chích ma túy toàn cầu. Ở Việt Namgần 40% người được phát hiện nhiễm HIV là người tiêm chích ma tuý [10]. 

Đặc điểm nguy hiểm của ma túy là sau khi sử dụng matúy người nghiện bị phụ thuộc rất lớn cả về thể xác và tinh thần vào ma túy. Sởdĩ như vậy vì trong não bộ của con người có một loại hợp chất hữu cơ tương tựnhư moocphin có tác dụng duy trì hoạt động sinh lý bình thường của cơ thể conngười. Sau khi sử dụng ma túy lượng moocphin từ bên ngoài sẽ được đưa vào cơthể và thay thế  moocphin do cơ thể tựtạo ra. Khi lượng moocphin không được đưa vào cơ thể sẽ làm rối loạn hoạt độngcủa cơ thể đồng thời xuất hiện những triệu chứng lên cơn nghiện và đòi hỏi phảisử dụng ma túy. Trong vòng 8 đến 12 giờ, nếu người nghiện không tiếp tục dùngma túy thì cơ thể sẽ xảy ra hàng loạt những phản ứng bất thường và đau đớn khiếnngười nghiện không chịu đựng nổi nên lại tiếp tục sử dụng ma túy. Về mặt tâm lýtrong ma túy có chứa chất đặc trưng gây cảm giác thỏa mãn và lâng lâng khiếncho người sử dụng luôn cảm có cảm giác nhớ và khát khao thỏa mãn, từ đó trởthành “nô lệ” của ma túy với số lần và số lượng ngày càng tăng nhằm đạt hiệuquả cao. Nghiêm trọng hơn người nghiện rất khó từ bỏ được cảm giác phụ thuộcvào thuốc. Điều đó bắt nguồn từ việc người nghiện luôn tự mê hoặc bản thân,trốn tránh hiện thực, tìm quên thế giới bằng việc đưa não bộ vào trạng thái mơhồ, tê dại, giải thoát. Vì vậy, việc cai nghiện trở nên vô cùng khó khăn và chodù cai nghiện thành công thì sau vài tháng tới vài năm mới có thể khôi phụcđược chức năng sinh lý ban đầu. Đối với các loạima túy truyền thống như hêrôin, thuốc phiện… hiện nay đã có nhiều biện pháp canthiệp tương đối hiệu quả. Nhưng đối với tình trạng lệ thuộc vào ma túy tổng hợpthì y học vẫn chưa tìm được biện pháp can thiệp. Sự lệ thuộc vào ma túykhiến người nghiện bất chấp mọi thủ đoạn để có tiền mua ma túy đồng thời vì lợinhuận kếch xù qua việc bán ma túy cho người nghiện, tội phạm ma túy ngày càngmở rộng địa bàn hoạt động với nhiều thủ đoạn tinh vi và liều lĩnh. Điều nàykhông chỉ làm suy kiệt kinh tế mà còn dẫn đến sự suy thoái đạo đức, văn hóa, đedọa nghiêm trọng đến an toàn, ổn định của xã hội. Sốliệu thống kê cho thấy 70% số vụ phạm tội hàng năm là do người nghiện ma túygây ra hoặc có liên quan đến ma túy. Trong số những người bị bắt hàng năm vìphạm tội có từ 30% đến 50% số người phạm tội về ma túy [8]. Không những thế, đốivới giới trẻ, để có tiền mua ma túy nhiều trường hợp các em đã tự biến mìnhthành nạn nhân của những vụ hiếp dâm, trấn lột, bắt cóc, buôn người,...

2. Tăng cường giáo dục kỹ năng phòng, tránh ma túy cho họcsinh, sinh viên

            Giáo dục kỹ năng phòng chống ma túy cho học sinh, sinh viên là một trongnhững nội dung quan trọng cần được chú trọng trong nền giáo dục hiện đại. Theotổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục (UNESCO) của Liên hợp quốc thì kỹ năngsống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộcsống hàng ngày. Kỹ năng sống bao hàm năng lực nhận biết, áp dụng hiểu biết đóđể giải quyết những vấn đề của cuộc sống giúp họ có cuộc sống an toàn, khỏemạnh và hiệu quả. Nó được thể hiện qua khả năng ứng xử đúng đắn, phù hợp khitương tác với người khác hoặc trong những tình huống khác nhau của môi trườngxã hội. Giáo dục kỹ năng phòng tránh ma túy là giáo dục kỹ năng nhận biết về matúy, hiểu biết quy định pháp luật về ma túy, giáo dục kỹ năng đương đầu vớinhững cám dỗ từ ma túy, từ hành vi lôi kéo sử dụng trái phép chất ma túy, kỹnăng tránh xa ma túy. Đó là giáo dục cho các em biết sống theo những chuẩn mựclàm người, biết tạo dựng cho mình cuộc sống lành mạnh, an toàn và hạnh phúc.

            Trước tình trạng sử dụng ma túy củahọc sinh, sinh viên đang gia tăng một cách mạnh mẽ, việc tăng cường giáo dục kỹnăng phòng tránh ma túy cho các em càng trở nên cấp thiết. Để công tác giáo dụckỹ năng phòng tránh ma túy cho học sinh, sinh viên được tiến hành một cách cóhiệu quả trước hết cần xác định những nội dung trọng tâm cần trang bị cho cácem. Trong thời gian qua, dưới sự tác động của công tác giáo dục và qua các kênhthông tin sự hiểu biết về ma túy trong cộng đồng được nâng cao song nhiều người,đặc biệt giới trẻ am hiểu về ma túy chưa thật sự sâu sắc, chưa thấy được hậuquả vô cùng nguy hiểm mà ma túy gây ra cho con người và xã hội. Do thiếu hiểubiết mà một bộ phận học sinh, sinh viên đã không biết mình đang sử dụng ma túy,đặc biệt là những loại ma túy tổng hợp dưới dạng chất an thần. Vì vậy, cần giáodục cho sinh viên kỹ năng nhận biết chất ma túy, nhất là các loại ma túy thườnggặp như heroin, thuốc lắc, ma túy đá,..Chẳng hạn cần cung cấp cho sinh viên nhữnghiểu biết về hêroin, đó là chất được chiết xuất từ moocphin, thường tồn tạidưới dạng bột, có màu sắc khác nhau, phụ thuộc vào độ tinh khiết. Heroin màu trắng có độ tinh khiết cao hơn so với màu nâu hoặc màutrắng ngà. Heroin thường được sử dụng theo đường tiêm chích, hút, hoặc hít. Heroinhấp thu vào máu và nhanh chóng tác động lên não của người sử dụng. Khả nănggây nghiện của hêroin rất cao, thông thường chỉ cần hít 2 lần là sẽ bị nghiện.Đặc biệt hiện nay, những người buôn bán loại chất gây nghiện này thường bớt xénhoặc trộn heroin với các chất khác có vẻ ngoài tương tự nhằm tăng cân nặng đểthu lợi nhuận. Các chất trộn thêm này có thể gây tác động khó chịu hoặc tác hạirất lớn cho người sử dụng. Đối với thuốc lắc (ecstasy) cần giới thiệu cho học sinh, sinh viên biết đó là loại matúy tổng hợp thuộc nhóm gây kích thích thần kinh độc hại, bao gồm các chất dạng amphetamine và một số cácchất gây ảo giác. Thuốc lắc thường có hình tròn như thuốc tây y,màu trắng, xanh lục, vàng, màu đỏ. Sau khi sử dụng sẽ xuất hiện cảm giác thoảimái, huyết áp, thân nhiệt và mạch máu tăng mạnh, sau đó vã mồ hôi, run và giảmkhả năng phân biệt giữa bản thân và môi trường, gây ảo giác về thị giác, thínhgiác khiến người sử dụng chỉ biết lắc mà không ý thức được việc mình làm. Hậuquả của sử dụng thuốc lắc là gây loạn thần, đặc biệt hư hỏng chức năng não nặngnề và kéo dài. Thuốc lắc khi sử dụng một lần sẽ bị nghiện và trở nên phụ thuộc,đó là loại ma túy vô cùng nguy hiểm. Trong thời gian ngày gần đây, những viên thuốc lắcdạng tròn màu xanh, trắng, vàng có chứa các biểu tượng vương miện Rolex hayMitsubishi... đang là nỗi kinh hoàng của thế giới.

            Ma túy “đá” (Methamphetamine) làtên gọi chỉ chung cho các loại ma túy tổng hợp được bán bất hợp pháp trên thịtrường Việt Nam dưới các dạng tinh thể đá. Ngay khi sử dụng nó sẽ tác dụng trựctiếp vào não, gây kích thích thần kinh trung ương và có thể tạo ảo giác kéo dàiba ngày sau. Hưng phấn, sung mãn và cảm thấy tự tin khi dùng chất độc này khiếnngười sử dụng làm những việc mà bình thường họ không bao giờ dám làm như nhảytừ trên cao xuống đất, quan hệ tình dục tập thể, chạy xe với tốc độ rất cao, chémgiết người thân hoặc rạch dao vào chính da thịt của mình…. Sử dụng ma túy“đá” liên tục và lâu ngày có thể gây điên loạn. Matúy “đá” không chỉ gây chongười sử dụng chứng hoang tưởng ảo giác, rối loạn hành vi mà còn kích thích hệthần kinh, gây mất ngủ khiến các cơ quan sinh học nội tạng nhanh chóng bị suyyếu, kiệt quệ. Tác hại của việc “đập đá” còn ảnh hưởng đến tim mạch, huyết áptăng, nếu sử dụng quá liều có thể dẫn đến tử vong.  Matúy “đá” hiện nay đang ngấm ngầm lenlỏi và phá hoại cuộc sống của một bộ phận giới trẻ. Giới trẻ, trong đó có rất nhiều học sinh, sinh viên cho rằng matúy “đá” không gây nghiện, nhất là khi nghe những lời tỉ tê của các bậc đàn anh, đàn chị nhiều em đã khôngngần ngại tập tành thử sức với ma túy nguy hiểm này. Các em không biết rằng chỉcần sử dụng một lần là đã gây nghiện và khi thực sự nghiện thì sức tàn phá củanó khủng khiếp hơn bất cứ loại ma túy nào, đặc biệt não sẽ bị hủy hoại sau một thời gian sử dụng lâu dài...Theokết quả nghiên cứu mới đây của các nhà khoa học Ôxtraylia, khi sử dụng ma túy “đá” với liều lượng lớn hàng ngày số người có triệu chứng rối loạn tâm thần tăng lên trên 50%. Nếu kếthợp với rượu và cần sa, tỉ lệ bị rối loạn tâm thần lên tới 69% [9].

Nội dung giáo dục kỹ năng phòng tránh ma túy khôngchỉ trang bị kiến thức về ma túy và hậu quả của nó mà còn cần giáo dục giúp các em hiểu được sử dụng ma túy là hành vi vi phạmpháp luật. Trong trường hợp mua bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép chất ma túysẽ bị coi là tội phạm và có thể bị xử lý bằng những bản án vô cùng nghiêm khắc.                  

Bên cạnh nâng cao nhận thức cho giới trẻ, hoạt động giáo dục kỹnăng phòng tránh ma túy cần giáo dục cho học sinh, sinh viên kỹ năng tránh xa cácnguy cơ dẫn đến sử dụng ma túy. Trước hết, giáo dục cách thức nâng cao khả năngnhận diện những hành vi dụ dỗ, lôi kéo sử dụng ma túy vàhướng dẫn kỹ năng vượt qua những cạm bẫy mà các em có thể mắc phải. Lứa tuổihọc sinh, sinh viên không chỉ quan tâmđến hình ảnh của mình với dáng vẻ bên ngoài và phẩm chất, năng lực của bản thânmà còn đặc biệt quan tâm đến hình ảnh của mình trong mắt người khác. Các em đãbiết nhìn nhận về bản thân và có nhu cầu tạo cho mình uy tín, sự mến phục trongcon mắt bạn bè, đặc biệt là bạn khác giới. Đồng thời sự phát triển mạnh mẽ vềthể chất và sự hoàn thiện cơ bản chức năng sinh lý làm các em có ấn tượng sâusắc rằng mình không còn trẻ con nữa, vì vậy luôn có xu hướng tự hành động, tựquyết định nhiều vấn đề theo ý riêng, cách thức riêng, cộng với khả năng kiềm chế thấp, khả năng phân tích, nhận diện vấn đề hạnchế nên các em dễ bị lôi kéo, dụ dỗ vào việc sử dụng ma túy. Có rất nhiều cạmbẫy dẫn đến việc sử dụng ma túy, nếu các em không có các kỹ năng cơ bản sẽ dễbị cuốn vào con đường nguy hiểm. Cạm bẫy thứ nhất, tin rằng nếu sử dụng ma túymột lần sẽ không gây nghiện. Cần giúp các em hiểu rằng điều này chỉ là sự lườnggạt, bởi lẽ đối với các loại ma túy tổng hợp chỉ cần thử một lần là người sửdụng sẽ luôn nghĩ đến ma túy, từ đó việc họ tiếp tục sử dụng là điều khó tránhkhỏi và ngày càng lệ thuộc vào ma túy. Vì vậy, dù trong trường hợp nào cũngphải biết nói không với ma túy. Cạm bẫy thứ hai, tin vào những lời tuyên bố chorằng sử dụng ma túy có thể chữa được bệnh tật, tạo sự khoái cảm, tinh thầnthoải mải và có thể quên đi mọi phiền muộn, đau khổ hoặc có thể giảm béo, làmđẹp. Trên thực tế ma túy hủy hoại nghiêm trọng sức khỏe, nhan sắc của con ngườivà nhiều trường hợp sử dụng ma túy đã dẫn tới tử vong. Cạm bẫy thứ ba, tin vàocác lời tuyên truyền cho rằng sử dụng ma túy tạo đẳng cấp thời thượng cho giớitrẻ. Lợi dụng tâm lý muốn khẳng định bản thân của lớp trẻ, nhiều kẻ xấu đãtuyên truyền việc sử dụng ma túy thể hiện phong cách thời thượng, được ngườikhác ngưỡng mộ, từ đó lôi kéo lớp trẻ sử dụng. Cạm bẫy thứ tư là mời các em sửdụng ma túy miễn phí. Những kẻ buôn bán ma túy thường nhắm vào các em học sinh,sinh viên dễ tin người, kinh nghiệm sống còn ít để lôi kéo, mua chuộc các em sửdụng. Khi đã quen với ma túy, các em sẽ phải mua thuốc với giá cả đắt đỏ. Thủđoạn của chúng không chỉ làm cho các em nghiện ma túy mà còn khiến các em lệthuộc vào họ, để họ sai khiến làm việc phạm pháp hoặc phải lôi kéo bạn bè mìnhdùng ma túy, tạo thị trường rộng lớn cho những kẻ bán ma túy. Cạm bẫy thứ năm,kẻ xấu tìm cách dụ dỗ các em sử dụng ma túy. Thủ đoạn của chúng thường sử dụngnhư bỏ ma túy vào thuốc lá, pha vào đồ uống hoặc mời ăn kẹo có chứa ma túy,thậm chí nói dối là thuốc bổ rồi dùng những lời lẽ có cánh để mời các em dùng.Vì vậy, cần giáo dục cho các em kỹ năng làm chủ bản thân, biết phân biệt đúngsai, xấu tốt để lựa chọn hành vi đúng đắn, phù hợp, biết từ chối, không ăn,uống những thứ do người lạ đưa cho, không uống thuốc bừa bãi. Đồngthời hướng dẫn cho các em kỹ năng cần thiết khi gặp các tình huống nguy hiểm dobị cưỡng bức, đe dọa, ép buộc dùng ma túy. Nội dung giáo dục kỹ năng chủ yếugiáo dục hành vi và ứng xử theo các tình huống. Thông qua sự hiểu biết và nănglực của học sinh, sinh viên giáo dục kỹ năng sống bằng cách đưa các em vàonhững tình huống thực tế và hướng dẫn các em cách ứng xử phù hợp. Ví dụ giáodục các em cách ứng xử khi lâm vào hoàn cảnh buồn chán, bế tắc. Làm thế nào khibị người khác dụ dỗ, lôi kéo sử dụng ma túy? Làm thế nào để tránh xa bạn xấu,kẻ xấu? Ứng xử như thế nào khi bị đe dọa? Ứng xử thế nào trước người xấu, việcxấu? Ứng xử như thế nào trong trường hợp người lạ mời ăn uống? Giao tiếp vớingười lạ như thế nào? Làm thế nào để nhận diện những dấu hiệu của hành vi muabán ma túy ? Khi bị bạo lực và ép buộc hay trong những tình huống nguyhiểm khác cần ứng xử như thế nào, cần nhờ sự trợ giúp ở đâu?...

Ngoàira, để tăng cường khả năng phòng tránh ma túy cần hướng dẫn cho các em tham giacác hoạt động có ích, biết yêu quý thời gian, vui chơi, giải trí lành mạnh,sống một cuộc sống tinh thần đầy đủ, văn minh. Tích cực tham gia các hoạt độngvăn hóa, thể thao, các hoạt động xã hội. Điều này không chỉ giúp các em giảitỏa áp lực trong cuộc sống mà còn làm phong phú đời sống tinh thần, xa lánh nhữngnơi không phù hợp với tuổi trẻ như quán rượu, vũ trường, quán Internet...vàtránh xa các tệ nạn xã hội. Đồng thời giáo dục cho các em khả năng đương đầuvới những khó khăn, khủng hoảng về tâm lý, tăng cường khả năng kiềm chế cảmxúc. Xây dựng các tình huống, trong đó các em gặp thất bại về học tập, về tìnhcảm, bố mẹ ly hôn, gia đình nợ nần...và cùng các em đưa ra hướng xử lý phù hợp.Thực hiện các bài tập rèn luyện ý chí vượt qua khó khăn và thất bại trong cuộcsống bằng các hoạt động tích cực.

Hìnhthức giáo dục kỹ năng phòng tránh ma túy chủ yếu lồng ghép vào các môn họcchính khóa như môn Đạo đức, Giáo dục công dân (ở bậc phổ thông), môn Pháp luậtđại cương, Kỹ năng giao tiếp, Giáo dục phòng chống HIV/AIDS... (ở bậc Cao đẳng,Đại học) và thông qua tổ chức các sân chơi cho học sinh, sinh viên theo hìnhthức ngoại khóa. Đó là tổ chức cho học sinh, sinh viên tiếp cận với các tìnhhuống hoặc tìm hiểu kiến thức ma túy thông qua một chương trình vui chơi trítuệ. Hình thức này kích thích nhu cầu khám phá trithức, rèn luyện khả năng quyết định lựa chọn cho mình cách ứng xử đúng đắn, phùhợp với các chuẩn mực pháp luật đồng thời tăng cường kỹ năng quan sát, giaotiếp cho học sinh, sinh viên. Tùy theo trường hợp mà nhà giáo dục có thể tổchức các sân chơi phù hợp. Ví dụ để giúp học sinh tìm đến với những kiến thứccơ bản, quan trọng liên quan đến ma túy nhà giáo dục có thể tổ chức chươngtrình chiếc nón kỳ diệu, ai là triệu phú, đấu trường 100, rung chuông vàng...;nhằm củng cố thái độ, niềm tin nhà giáo dục có thể tổ chức cho các em thi câuchuyện về pháp luật ma túy; nhằm rèn luyện kỹ năng, hướng dẫn hành vi thì tổchức sân khấu hóa các tình huống phòng tránh ma túy. Đồng thời mở rộng các hìnhthức giáo dục qua hoạt động thực tế như tham dự các phiên tòa, tham quan cáctrung tâm cai nghiện ma túy và phối hợp với cán bộ ở trung tâm hướng dẫn các emcách phòng, tránh ma túy. Không có gì hiệu quả bằng việc chính các em tận mắtchứng kiến và tham gia những hoạt động thực tế. Ngoài ra, cần tăng cường hìnhthức giáo dục thông qua các buổi sinh hoạt lớp bằng việc kể các câu chuyện tìnhhuống hoặc nghe, xem các đĩa âm thanh, đĩa hình về những câu chuyện, những tìnhhuống liên quan đến ma túy.

Bản chất của công tác giáo dục là quá trình tổ chức cuộc sống và các hoạt động thựctiễn cho học sinh, sinh viên. Vì thế, phương pháp tổ chức hoạt động nhằm hình thành kỹ năng, kỹ xảo,hành vi và thói quen là phương pháp giáo dục kỹ năng phòng tránh ma túy hiệuquả. Nhóm phương pháp này gồm phương pháp luyện tập và phương pháp rèn luyện.Luyện tập là tổ chức cho học sinh, sinh viên thực hiện một cách đều đặn, có kếhoạch, có hệ thống các hành động nhất định nhằm biến chúng thành thói quen,thành thuộc tính bền vững của nhân cách. Rèn luyện là phương pháp giáo dục trongđó nhà giáo dục đưa học sinh, sinh viên vào cuộc sống xã hội để tham gia vàocác hoạt động khác nhau nhằm thể nghiệm và thể hiện ý thức, thái độ, tình cảmcủa mình đồng thời xâm nhập vào những tình huống thực tiễn để giải quyết, ứngphó, xây dựng các kỹ năng sống cần thiết cho bản thân. Ngoài ra, trong qúatrình giáo dục cần kết hợp sử dụng nhóm các phương pháp kích thích hoạt động vàđiều chỉnh hành vi là nhóm phương pháp tác động vào nhận thức, tình cảm của họcsinh, sinh viên nhằm tạo ra tâm lý phấn chấn, tin tưởng, lạc quan cho các emkhi tham gia vào các hoạt động thực tế đồng thời giúp những học sinh, sinh viêncó khuyết điểm nhận thấy sai sót của mình và tự giác khắc phục, sửa chữa. Đâylà phương pháp có tác dụng thúc đẩy học sinh, sinh viên tích cực tham gia nhữngcông việc có ích đồng thời hạn chế những hành vi lệch chuẩn.

III. KẾT LUẬN

Nhà văn Marcel Pagnolđã viết:

Ngày qua ngày, mấy cô cậu cứ lớn dần...Chúngbắt đầu một cuộc sống riêng tư. Ở trường chúng đóng vai một nhân vật, khi vềnhà mỗi chiều chúng lại đóng vai một nhân vật khác hẳn. Chúng có nhiều bạn bèmới mà cha mẹ chúng không hề hay biết và chúng giữ kín những bí mật đó tronglòng...Đó là quãng thời gian rất quan trọng của cuộc đời giống như đang đượcsinh ra lần thứ hai [5, tr.12].

Lứa tuổi học sinh, sinh viên làthời kỳ quan trọng trong cuộc đời mỗi con người. Các em có khả năng tư duy,sáng tạo, tích cực, nhạy bén và năng động trong học tập cũng như các hoạt độnggiao tiếp nhưng cũng là độ tuổi phức tạp, nhạy cảm, dễ bị tổn thương và dễ bịtác động bởi điều kiện xã hội. Đây là thời kỳ tràn đầy hứa hẹn và hy vọng nhấtcủa cuộc đời các em cũng như của gia đình và xã hội. Nếu được giáo dục và địnhhướng tốt đó sẽ là bệ phóng sản sinh những công dân đầy tự tin, có ý thức côngdân đầy đủ, có tinh thần trách nhiệm cao. Ngược lại, nếu các em mắc sai lầmtrong thời kỳ này sẽ bị tổn thương lớn vể tâm hồn, lệch lạc về nhận thức vàhành vi. Do vậy, trong công tác giáo dục ở nhà trường cần trang bị cho các emnhững kiến thức và kỹ năng quan trọng, đặc biệt là những kỹ năng phòng tránhnhững cám dỗ từ ma túy, mại dâm, cờ bạc, trò chơi điện tử,…giúp các em tự tinxây dựng cuộc sống hạnh phúc và tham gia cống hiến cho xã hội.

 

TÀILIỆU THAM KHẢO

[1]. LêVăn Hồng, Lê Ngọc Lan, Nguyễn Văn Thàng (2008), Tâm lý học lứa tuổi và Tâm lý học sư phạm, Nxb Thế giới, Hà Nội.

[2]. Cù Thị Thúy Lan, Dương Minh Hào (Biên dịch)(2010), Tránh xa những cám dỗ nguy hiểmcủa Internet - ma túy - tình dục - cờ bạc, Nxb Giáo dục Việt Nam,Hà Nội.      

[3]. Đặng Thanh Nga (2007), Đặc điểm tâm lý của người chưa thành niên có hành vi phạm tội, Luậnán Tiến sĩ Tâm lý học chuyên ngành, Viện Tâm lý học, Hà Nội.

[4]. Công an Quảng Bình (2010), Tình hình nghiện ma túy ở tỉnh Quảng Bình,Đề tài khoa học cấp tỉnh.

[5]. Nhiềutác giả (2007), Cạm bẩy tuổi mới lớn,NXB Thông Tấn, Hà Nội.

[6]. Nguyễn Xuân Yêm (chủ biên) (2010), Chương trình 4 giảm: Tội phạm, ma túy, mại dâm, tai nạn giao thôngtrong thời kỳ hội nhập, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội.

[7]. www.chinhphu.vn

[8]. www.angiang.vn tr3

[9]. www.petrotimes.vn

[10]. vhattc.org.vn

[11]. www.lamdong.gov.vn

         EDUCATION SKILLS TO PREVENT DRUG FORSTUDENTS

                                     Tran Thi Sau

                                       TrườngĐại học Quảng Bình

 Abstract.Drug abuse, especially the addiction problems of students are becoming the threats of many countries around the world, including Vietnam. Drugs not only seriously affect the health of theyoung generation, but also ruin their future and reverse the development ofsociety. Under these circumstances, itis necessary to equip the young generation with the skills necessary, important to avoid away from the pitfalls of drugs.

Các Tin đã đăng

  HỘI THẢO NÂNG CAO CHÂT LƯỢNG GIẢNG DẠY 12/24/2014 2:24:47 PM

ĐỊA CHỈ
312 Lý Thường Kiệt - Phường Bắc Lý - Thành phố Đồng Hới - Quảng Bình
(0232) 3...
Hỗ trợ kỹ thuật : (0232) 3...
Khoa Luật- Trường Đại Học Quảng Bình
© Phát triển bởi Bộ môn CNTT Trường Đại học Quảng Bình